Çocukların kişilik gelişiminde önemli etken ; Ebeveyn Tutumları...

 Anne-baba tutumları, çocuğun farklı davranışlarına karşı gösterilen tavır olarak tanımlanır ve çocuğun psikolojik uyumu açısından belirleyici bir role sahiptir..

Anne Baba Tutumları

Temel Ebeveynlik Tarzları ve Çocuğa Yansımaları

Alan yazında yapılan çok sayıda çalışma, ebeveyn tutumlarının çocukların davranışları ve akademik başarıları üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermiştir. Türkiye'de yapılan araştırmalar genellikle dört temel tutum üzerinde yoğunlaşmaktadır: Demokratik, Otoriter, Aşırı Koruyucu ve İzin Verici Ebeveyn Tutumları

1. Demokratik (Dengeli) Tutum: En Faydalı Yaklaşım

Bu yaklaşımda, aile içinde karşılıklı sağlıklı bir iletişim kanalı kurulur. Çocuğa duygusal destek ve özerklik geliştirme fırsatı sağlanırken, aynı zamanda disiplinli bir ortamda belirli standartlara ulaşması beklenir.

Çocuğun Üzerindeki Etkisi: Demokratik ailede büyüyen çocuklar, ebeveynlerinin değerlerini içselleştirme eğilimi gösterirler. Psikolojik gelişim ve uyum bakımından olumlu sonuçlar sergilerler. Sosyal ve duygusal yeterliklerde ve duygularını düzenlemede daha iyidirler. Bu tarz, sosyal, bilişsel, ahlaki ve duygusal gelişimde en yararlı tutum olarak kabul edilir. Genel olarak, ailelerini demokratik algılayanlar daha özerk, benlik değeri yüksek ve çevreyle uyumlu olurlar.

2. Otoriter (Yetkeci) Tutum

Bazı ebeveynler katı bir disiplin anlayışına sahiptir ve çocuklardan mutlak itaat beklenir. Çocuklar genellikle yeterli duygusal destek ve ilginin yetersiz olduğu bir ortamda yetişir.

Çocuğun Üzerindeki Etkisi: Bu tutumla büyüyen çocuklarda özsaygı düşüklüğü ve kaygı düzeyinin yüksekliği gözlenir. Genellikle uyum sorunları yaşarlar. Ayrıca öfke gelişimi ve dışa yönelim sorunları da bu aile ortamında yetişen çocuklarda görülebilmektedir. Ebeveynini otoriter algılayan lise öğrencilerinin utangaçlıklarının demokratik algılayanlara göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur.

3. Aşırı Koruyucu Tutum

Çocuğa gereğinden fazla kontrol ve özen gösterilmesi söz konusudur. Anne babalar çocuklarının üzerine titrerler.

Çocuğun Üzerindeki Etkisi: Aşırı koruyuculuk sonucunda aşırı bağımlı, güvensiz ve duygusal kırıklıkları olan bir kişilik gelişebilir. Çocuğun özerk düşünce ve özgüven geliştirmesi engellenir. Bu çocuklar olaylara seyirci kalabilir, karar almada güçlük çekebilir ve problemlerinin başkası tarafından çözülmesini alışkanlık haline getirebilirler. Bu aile ortamında büyüyen çocuklarda utangaçlık problemi de görülmektedir.

4. Aşırı İzin Verici Tutum

Çocuk sıcak bir ilgi ve kabul görse de, sınırlama getirme veya kontrol konusunda eksiklik vardır. Gevşek veya tutarsız bir disiplin yaklaşımıyla istenmeyen davranışlar genelde görmezden gelinir.

Çocuğun Üzerindeki Etkisi: Aşırı izin verici tutumla yetişen çocuklar, kendilerine söz hakkı tanınmadığı durumlarda şaşkınlık yaşayabilir. Şımarık veya benmerkezci olma riski taşırlar. Kendini düzenleme, sorumluluk alma ve duygularını kontrol etme gibi konularda sorunlar yaşayabilirler.

5. Helikopter Ebeveynlik: Aşırı Kontrolün Yeni Tanımı

Helikopter anne baba kavramı, günümüz ebeveynlik sorunlarının en önemlilerinden biri olarak kabul edilir. Bu tutum; ebeveynin çocuk üzerinde aşırı kontrol sağlama çabası, olası bir başarısızlığı önlemek için abartılı bir telaş ve çocuğun ihtiyaçlarının ötesinde özveri ile karakterizedir. Helikopter ebeveynler genellikle çocuklarının okul hayatına ve sorunlarına öğretmeni rahatsız edecek ölçüde müdahale eder.

Çocuğun Üzerindeki Etkisi: Helikopter ebeveyne sahip çocuklar, akranlarına oranla daha sık öfke, depresyon ve kaygı sorunları yaşarlar. Psikosomatik rahatsızlıklara daha sık rastlanır. Bu bireylerde yetişkinlik döneminde seçim yapma ve karar verme güçlükleri, düşük tolerans eşiği ve hayatlarını yönetme konusunda zorluklar saptanmıştır. Ayrıca, kendilerine "her şeye hakları olduğu" mesajını alarak büyüdükleri için bencilliğe ve narsisistik kişilik özelliğine daha yakın oldukları da belirtilmiştir.

Ebeveynlere Yönelik Gelişim Odaklı Öneriler

Araştırma bulguları, demokratik ve kabul edici tutumların tutarlı bir şekilde olumlu gelişim sonuçlarıyla ilişkili olduğunu, baskıcı, disiplinli ve aşırı koruyucu yaklaşımların ise olumsuz sonuçlara yol açtığını göstermektedir. Bu sonuçlar ışığında, çocuğun sağlıklı gelişimi için ebeveynlere yönelik aşağıdaki öneriler sunulabilir:

1. Demokratik Tutumu Benimseyin: Çocuğun gelişiminde en yararlı tutum kabul edilen demokratik yaklaşımı temel alın. Çocuğunuzu bir birey olarak kabul edin, aile kararlarında onun fikirlerini alın ve duygu/düşüncelerine değer verin.

2. Ebeveyn Eğitimlerine Katılın: Özellikle okul öncesi dönem gibi kritik bir zamanda, sağlıklı tutumların desteklenmesi için ebeveynlere farkındalık ve doğru tutumlar konusunda gerekli bilgi ve becerileri kazandıran eğitimlere katılın.

3. Aşırı Korumadan Kaçının: Aşırı koruyucu tutumun çocukta bağımlılık, güvensizlik ve özerklik gelişiminin engellenmesi gibi olumsuz sonuçları olduğu unutulmamalıdır. Çocuklarınızın karar alma ve problem çözme becerilerini geliştirmeleri için onlara kendi sorumluluklarını alabilecekleri güvenli alanlar tanıyın.

4. Çocuğun İhtiyaçlarını Önceliklendirin: Eğer çalışıyorsanız ve çocuğunuzla yeterince ilgilenemediğinizi düşünüyorsanız, boş zamanlarınızda çocuklarınızla etkili bir şekilde zaman geçirmeye odaklanın.

5. Sınır Koymayı İhmal Etmeyin: İzin verici tutumun yol açabileceği şımarıklık ve

benmerkezcilik riskini önlemek adına, koşulsuz sevgi sunarken aynı zamanda tutarlı ve sağlıklı sınırlar belirleyin. İhmalkar tutumdan (ilgisizlik ve düşük kontrol) kesinlikle kaçınılmalıdır, zira bu tarz en olumsuz ve riskli anababalık olarak kabul edilir.

6. Kişisel Deneyimlerinizi Yönetin: Ebeveynlerin kendi yetiştirilme tarzlarının ve psikolojik durumlarının tutumları üzerinde etkili olduğu bilinmektedir. Kendi çocukluk deneyimlerinizden gelen olumsuz kalıpları ve mevcut psikolojik zorlukları fark etmek ve yönetmek için profesyonel destek almaktan çekinmeyin.